Mol opisuje liczbę drobin równą stałej Avogadra, a masa molowa łączy liczbę moli z masą próbki.
Atomy, cząsteczki i stechiometria — matura rozszerzona
Mol, izotopy, wzory empiryczne, gazy, wydajność i równanie Clapeyrona.
Najważniejsze informacje
Współczynniki reakcji określają stosunki molowe reagentów i są punktem wyjścia większości obliczeń stechiometrycznych.
W zadaniach z nadmiarem reagenta trzeba wskazać substrat ograniczający, a w zadaniach z wydajnością porównać wynik rzeczywisty z teoretycznym.
Dla gazów można stosować zależności objętościowe oraz równanie stanu gazu doskonałego pV=nRT, jeśli podano odpowiednie warunki.
Co trzeba umieć
wykonywanie wieloetapowych obliczeń stechiometrycznych z ogranicznikiem i wydajnością
Na czym najłatwiej stracić punkt?
Pilnuj jednostek, współczynników i warunków reakcji.
Rozdziel obserwację, wniosek i równanie reakcji — nie są tym samym.
Sprawdź się bez logowania
Stechiometria: od moli do reagenta ograniczającego i wydajności
Kompletny schemat rachunkowy na przykładach: bilans reakcji, mole, proporcja, ogranicznik, jednostki, wynik.
Zacznij od równania — nie od podstawiania do wzoru
Współczynniki w zbilansowanym równaniu reakcji informują o stosunkach liczby moli substancji. Nie wolno bezpośrednio porównywać mas reagentów, bo liczba moli zależy od masy molowej: n = m/M.
Przed rozpoczęciem obliczeń zapisz dane wraz z jednostkami, zbilansuj reakcję i sprawdź, która substancja jest poszukiwana. Po obliczeniu przetestuj sens wyniku: liczba moli produktu nie może przeczyć stechiometrii ani ograniczeniu ilości substratów.
Reagent ograniczający: jak go znaleźć bez zgadywania
Dla reakcji aA + bB → produkty porównaj n(A)/a oraz n(B)/b. Mniejsza wartość wskazuje reagent, który wyczerpie się pierwszy, przy założeniu całkowitego przebiegu reakcji zgodnie z równaniem.
Nie można stwierdzić, który substrat jest w nadmiarze, tylko na podstawie większej masy. Dopiero odniesienie liczby moli do współczynników stechiometrycznych daje poprawną odpowiedź.
Wydajność i objętość gazu: dopilnuj warunków
Wydajność procentowa = (ilość produktu rzeczywista / ilość produktu teoretyczna) · 100%. Oblicz najpierw wynik teoretyczny z reagenta ograniczającego, a dopiero potem uwzględnij wydajność. Nie obniżaj wydajnością ilości substratów już na wejściu, jeśli zadanie nie nakazuje innego modelu.
Objętość molowa 22,4 dm³/mol odnosi się do gazu doskonałego w określonych warunkach normalnych, przy przyjętych założeniach. Dla innych temperatur i ciśnień użyj pV = nRT lub danych z treści zadania.
Zadania z pełnym tokiem rozumowania
Zadanie rachunkowe: reagent ograniczający i wydajność
Zmieszano 4,8 g Mg i 4,8 g O₂. Reakcja: 2Mg + O₂ → 2MgO. Oblicz masę MgO przy wydajności 85%. Przyjmij M(Mg)=24 g/mol, M(O)=16 g/mol.
Rozwiń rozwiązanie krok po kroku
- Liczba moli magnezu: 4,8 g / (24 g/mol) = 0,20 mol. Liczba moli tlenu: 4,8 g / (32 g/mol) = 0,15 mol.
- Porównanie po współczynnikach: 0,20/2 = 0,10, a 0,15/1 = 0,15. Ogranicza Mg.
- Z równania 2Mg → 2MgO wynika n(MgO)=0,20 mol. M(MgO)=40 g/mol, więc m teoretyczna = 8,0 g.
- Masa rzeczywista = 8,0 g · 0,85 = 6,8 g.
Odpowiedź: Powstaje 6,8 g MgO.
Typowy błąd: Błąd: obliczenie ilości produktu z tlenu tylko dlatego, że jego masa jest taka sama jak magnezu.
Zadanie gazowe: liczba moli i objętość
Oblicz objętość H₂ otrzymaną z 5,4 g Al w nadmiarze HCl, zgodnie z reakcją 2Al + 6HCl → 2AlCl₃ + 3H₂. Przyjmij M(Al)=27 g/mol i Vₘ=22,4 dm³/mol.
Rozwiń rozwiązanie krok po kroku
- n(Al) = 5,4/27 = 0,20 mol.
- Z równania n(H₂) = (3/2) · 0,20 = 0,30 mol.
- V(H₂) = 0,30 mol · 22,4 dm³/mol = 6,72 dm³.
Odpowiedź: 6,72 dm³ H₂ przy przyjętych warunkach.
Typowy błąd: Błąd: pominięcie współczynników 2:3 albo założenie 22,4 dm³/mol bez informacji o warunkach.
Samokontrola po powtórce
Dla 2H₂ + O₂ → 2H₂O masz 4 mol H₂ i 1 mol O₂. Co ogranicza reakcję?
Sprawdź odpowiedź i uzasadnienie
Tlen. Z 1 mola O₂ reagują 2 mole H₂ i powstają 2 mole H₂O. Pozostają 2 mole H₂.
Czy zawsze można użyć 22,4 dm³/mol?
Sprawdź odpowiedź i uzasadnienie
Nie. To wartość przy określonych warunkach normalnych i odpowiednim modelu gazu.
Z 10 g produktu teoretycznego otrzymano 7,5 g. Ile wynosi wydajność?
Sprawdź odpowiedź i uzasadnienie
75%. 7,5/10 · 100% = 75%.
Przy zadaniach maturalnych korzystaj z aktualnych wymagań CKE i danych podanych w treści zadania. Oficjalna strona CKE ↗
Opracowanie treningowe Maturivo, przeznaczone do samodzielnej nauki; nie stanowi oficjalnego arkusza CKE. Znalazłeś błąd? Zgłoś poprawkę.
W reakcji 2H₂ + O₂ → 2H₂O zmieszano 5 mol H₂ i 2 mol O₂. Wskaż reagent ograniczający i oblicz maksymalną liczbę moli H₂O.
Pokaż kryteria i przykładową odpowiedź
Kryteria treningowe
- Poprawne wskazanie O₂ jako reagenta ograniczającego na podstawie proporcji stechiometrycznej.
- Poprawne obliczenie maksymalnie 4 mol H₂O.
Przykładowa odpowiedź
Z równania wynika stosunek H₂:O₂:H₂O = 2:1:2. Do zużycia 5 mol H₂ potrzeba 2,5 mol O₂, a dostępne są tylko 2 mol, więc reagentem ograniczającym jest O₂. Z 2 mol O₂ powstają maksymalnie 4 mol H₂O.
Materiał edukacyjny, nie oficjalny komunikat CKE
Maturivo tworzy własne objaśnienia i zadania treningowe. W sprawach oficjalnych terminów, zasad i wymagań nadrzędne są aktualne dokumenty Centralnej Komisji Egzaminacyjnej.
Jeżeli zauważysz błąd merytoryczny lub niejasne wyjaśnienie, możesz go zgłosić. Treść ma być poprawiana, a nie utrzymywana tylko dlatego, że została wcześniej opublikowana.
Strona pokazuje temat. Aplikacja pokazuje, czy to właśnie jego potrzebujesz.
Darmowa diagnoza analizuje Twoje odpowiedzi i układa następny krok zamiast kazać uczyć się wszystkiego po kolei.