1. Dziedzina jest częścią rozwiązania
Jeżeli w równaniu występuje pierwiastek parzystego stopnia, sprawdź, czy wyrażenie podpierwiastkowe jest nieujemne. Gdy pierwiastek ma być równy prawej stronie, ta strona również musi być nieujemna.
Zapisz te warunki przed przekształceniami. Później łatwiej odrzucisz rozwiązania pozorne, które pojawiają się np. po podniesieniu obu stron do kwadratu.
2. Rozwiązania pozorne po potęgowaniu
Weź równanie √(x + 5) = x − 1. Z samego równania wynika x ≥ 1. Potęgowanie przy spełnionych warunkach prowadzi do równania kwadratowego, którego pierwiastki trzeba sprawdzić.
Przykład rozwiązany
Rozwiąż √(x + 5) = x − 1.
- Warunki: x + 5 ≥ 0 oraz x − 1 ≥ 0, zatem x ≥ 1.
- Po podniesieniu obu stron do kwadratu: x + 5 = (x − 1)².
- Przekształć: x² − 3x − 4 = 0, czyli (x − 4)(x + 1) = 0.
- Kandydaci: x = 4 lub x = −1; drugi nie spełnia warunku x ≥ 1.
- Sprawdź x = 4 w oryginalnym równaniu: √9 = 3 oraz 4 − 1 = 3.
Odpowiedź: Jedynym rozwiązaniem jest x = 4.
Typowa pułapka: Zapisanie obu pierwiastków równania kwadratowego bez kontroli dziedziny nie kończy rozwiązania równania z pierwiastkiem.
3. Krótki dowód: dlaczego n(n + 1) jest parzyste?
Dla dowolnej liczby całkowitej n liczby n oraz n + 1 są kolejne, więc jedna z nich jest parzysta. Iloczyn liczby parzystej i dowolnej liczby całkowitej jest parzysty. To pełny łańcuch argumentów.
Alternatywnie rozdziel dwa przypadki: n = 2k albo n = 2k + 1. W pierwszym przypadku czynnik n jest parzysty, w drugim parzysty jest czynnik n + 1.
Przykład dla n = 2 i n = 3 może pomóc zauważyć regułę, ale sam w sobie nie dowodzi twierdzenia dla wszystkich liczb całkowitych.
4. Nierówność iloczynowa i punkty graniczne
Dla nierówności x(x − 3) > 0 miejsca zerowe to 0 i 3. Iloczyn jest dodatni wtedy, gdy oba czynniki są dodatnie (x > 3) albo oba ujemne (x < 0). Zbiór rozwiązań: (−∞, 0) ∪ (3, ∞).
Ponieważ nierówność jest ostra, x = 0 i x = 3 nie należą do rozwiązania. Sprawdzenie punktu x = 1 pomaga dostrzec, że w przedziale (0, 3) iloczyn jest ujemny.
Przed oddaniem przeczytaj znak nierówności ponownie — pominięcie wartości granicznych jest równie istotnym błędem jak zły znak iloczynu.
Sprawdź, czy rozumiesz
Najpierw odpowiedz z pamięci, dopiero potem rozwiń podpowiedź.
Dlaczego x = −1 odrzucamy w równaniu √(x + 5) = x − 1?
Prawa strona wynosi −2, a pierwiastek kwadratowy jest nieujemny; x = −1 nie spełnia warunku x ≥ 1.
Czy sprawdzenie trzech kolejnych n wystarcza do dowodu parzystości n(n + 1)?
Nie. Potrzebny jest argument ogólny, np. że spośród dwóch kolejnych liczb całkowitych jedna jest parzysta.
Czy 0 należy do rozwiązań x(x − 3) > 0?
Nie. Dla x = 0 iloczyn wynosi 0, a nierówność wymaga wartości ściśle dodatniej.
Źródła i zakres materiału
Autorskie opracowanie treningowe Maturivo. To nie jest oficjalny arkusz ani klucz oceniania CKE. Sposób punktowania odpowiedzi i wymagania egzaminacyjne weryfikuj w bieżących dokumentach Centralnej Komisji Egzaminacyjnej.
Zauważyłeś błąd? Napisz do Maturivo.